1 Feiken 2023
2 Nicolay & de Langen:
  Varwij & Nicolay 2023. 65
3 Nicolay & de Langen:
  Varwij & Nicolay 2023. 72, fig.2.19
4 Broers 2009. 79-81
5 de Langen 2016. 216
6 Arjaans 1990

Leonserpolder, Hesensermeer

Op de foto zien we het Hesensermeer in de Leonserpolder. Het groepje boerderijen links op de foto is Hesens. Uiterst rechts is de kerktoren van het terpdorp Jorwert te zien. Voor de toren ligt een gebied waar het wat hoger en droger is. Op die plek, bekend onder de naam 'het Eiland', zijn bij een archeologisch onderzoek sporen van bewoning uit de IJzertijd aangetroffen. De nederzetting lag op een goed ontwikkelde begroeide kwelder. Het is niet met zekerheid vast te stellen of de nederzetting kunstmatig is opgehoogd, mogelijk lag hij op een natuurlijke hoogte in het landschap. Nadat het gebied door het ontstaan van de Middelzee is verdronken overslibde de resten van nederzetting. De Leonserpolder bleef daarna grotendeels onbewoond.¹


Omstreeks 700 tot 600 v.Chr. werd de kwelder permanent bewoonbaar, in het begin zocht men natuurlijke hoge plekken op.² De eerste boerderijen werden meestal gebouwd op huispodia. Voortdurend verhogen en uitbreiden van het huispodium leidde tot het ontstaan van dorpsterpen.³ Na de Romeinse tijd, rond 300 n.Chr., raakte Fryslân grotendeels ontvolkt, vanaf 450 n.Chr. worden meer sporen van bewoning aangetroffen.⁴ Het jaar 800 was het hoogtepunt van de terpentijd. Daarna begon de periode van polders en bedijkingen. Boeren zochten ruimte buiten de terp,⁵ die gaandeweg meer werd gebruikt voor akkerbouw of wonen, handel en nijverheid. In de 19e eeuw werden terpen afgegraven voor de vruchtbare terpaarde, die op de schrale zandgronden als bodemverbeteraar kon worden gebruikt.⁶

Keywords: Panorama, Lionserpolder, Hesensermeer, IJzertijd, Bewoning, Zeespiegelstijging, Verdronken, Landschap, Weidevogels, Reservaat, Natuurmonumenten, Archeologie